27 सप्टेंबरला अहिल्यानगरमध्ये सूर्यसाक्षी ‘तुडवांजली’; हुतात्मा स्मारक येथे रविवारी सकाळी 11 वाजता आंदोलन
मतदारयादीतील नावांच्या वगळणीवरून पीपल्स हेल्पलाईन व भारतीय जनसंसदेचा राष्ट्रीय धिक्कार
अहिल्यानगर (प्रतिनिधी)- मतदारयादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाच्या (SIR) प्रक्रियेवरून निर्माण झालेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर पीपल्स हेल्पलाईन आणि भारतीय जनसंसदेने भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या कार्यपद्धतीवर गंभीर आक्षेप नोंदविले आहेत. मतदारयादीतून मोठ्या संख्येने नावे वगळण्याच्या प्रक्रियेमुळे पात्र मतदारांच्या मतदानाच्या घटनात्मक अधिकारावर परिणाम होऊ शकतो, असा दावा करत संघटनांनी रविवारी 27 सप्टेंबर रोजी राष्ट्रीय निषेध आंदोलनाची घोषणा केली आहे.
अहिल्यानगर येथील हुतात्मा स्मारक येथे रविवार, 27 सप्टेंबर 2026 रोजी सकाळी 11 वाजता ‘सूर्यसाक्षी तुडवांजली’ हा प्रतीकात्मक आंदोलन आयोजित करण्यात येणार असल्याचे संघटनांनी जाहीर केले आहे. तिरंगा राष्ट्रीय धारणालय आणि लोकमान्य स्वराज्य सैनिक यांच्या वतीने हा कार्यक्रम होणार असल्याचेही त्यांनी म्हटले आहे.
या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर संघटनांनी मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या कार्यपद्धतीवर टीका करत ‘संविधानद्रोही’ हा शब्द वापरला आहे. मात्र, हा कोणत्याही न्यायालयाने दिलेला दोषनिर्णय नसून संबंधित संघटनांनी केलेला राजकीय व नैतिक आरोप आहे. त्यामुळे या शब्दाकडे संघटनांची भूमिका म्हणूनच पाहणे आवश्यक आहे.
विशेष सखोल पुनरीक्षण अर्थात SIR प्रक्रियेत मतदारयादीतील नावांच्या वगळणीचा मुद्दा सध्या चर्चेत आहे. मोठ्या संख्येने मतदारांची नावे मसुदा यादीतून वगळण्यात आल्याने पात्र नागरिकांना आपले नाव मतदारयादीत कायम आहे की नाही, याची खात्री करून घेणे आणि आवश्यक असल्यास निर्धारित प्रक्रियेद्वारे हरकत नोंदविणे महत्त्वाचे ठरते. पीपल्स हेल्पलाईन आणि भारतीय जनसंसदेच्या मते, मतदारयादी ही लोकशाही व्यवस्थेचा अत्यंत महत्त्वाचा आधार आहे. पात्र मतदाराचे नाव योग्य कारणाशिवाय वगळले जाऊ नये आणि नाव वगळण्याच्या प्रक्रियेत संबंधित नागरिकाला कायदेशीर संधी मिळावी, अशी मागणी संघटनांनी केली आहे.
निवडणूक आयोगाच्या निर्णयप्रक्रियेतील पारदर्शकता, मतदारयादीतील दुरुस्ती-वगळणीची प्रक्रिया आणि आयोगाच्या संस्थात्मक स्वायत्ततेबाबतही आंदोलनातून प्रश्न उपस्थित करण्यात येणार आहेत. निवडणूक आयोग ही घटनात्मक संस्था असल्याने तिच्यावरील जनतेचा विश्वास कायम राहणे आवश्यक असल्याची भूमिका संघटनांनी मांडली आहे.
आयोगाच्या कामकाजाबाबत वेगवेगळे आक्षेप आणि त्यावर आयोगाकडून दिली जाणारी स्पष्टीकरणे यामुळे या विषयावर सार्वजनिक चर्चा सुरू आहे. त्यामुळे मतदारयादीतील बदलांबाबत अधिक पारदर्शक माहिती आणि नागरिकांना त्यांच्या नावाची स्थिती तपासण्याची सुलभ व्यवस्था असणे आवश्यक असल्याचे संघटनांचे म्हणणे आहे.
मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्तांच्या नियुक्तीच्या कायदेशीर व्यवस्थेबाबतही आंदोलनात प्रश्न उपस्थित केले जाणार आहेत. निवडणूक आयोगासारख्या घटनात्मक संस्थेची स्वायत्तता आणि निष्पक्षता अबाधित राहण्यासाठी नियुक्ती प्रक्रियेत व्यापक विश्वास आणि संस्थात्मक संतुलन आवश्यक असल्याचे संघटनांचे मत आहे.
मतदारयादीतील प्रत्येक पात्र नागरिकाचे नाव सुरक्षित राहणे आणि निवडणूक प्रक्रियेवरील जनतेचा विश्वास अबाधित राहणे ही लोकशाहीसाठी आवश्यक बाब असल्याचे पीपल्स हेल्पलाईन व भारतीय जनसंसदेने म्हटले आहे. “संविधानापेक्षा कोणतीही व्यक्ती मोठी नाही आणि मतदारापेक्षा कोणतीही सत्ता मोठी नाही. मतदारयादीवरील विश्वास ढासळला तर संसदीय लोकशाहीवरील जनतेचा विश्वासही प्रभावित होऊ शकतो,” अशी भूमिका संघटनांनी मांडली आहे.
27 सप्टेंबर रोजी होणारी ‘सूर्यसाक्षी तुडवांजली’ ही शांततामय आणि प्रतीकात्मक निषेधाची कृती असल्याचे संघटनांनी स्पष्ट केले आहे. या आंदोलनाच्या माध्यमातून संविधान, मताधिकार आणि स्वतंत्र निवडणूक व्यवस्थेबाबत जनजागृती करण्याचा प्रयत्न केला जाणार असल्याचे ॲड. कारभारी गवळी यांनी म्हंटले आहे. या आंदोलनाच्या यशस्वीतेसाठी अशोक सब्बन, प्रकाश थोरात, ॲड. अमित थोरात, राहुल आढाव, बाळासाहेब पालवे, आनंद आढाव, अशोक भोसले, पोपट भोसले, वीर बहादुर प्रजापती, शाहीर कान्हू सुंबे, अभिमान शिंदे, बाबासाहेब भोसले, अमित थोरात आदी प्रयत्नशील आहेत.